Türkü: Yapılarına göre türküler...

 

3. Yapılarına Göre Türküler

            

            A. Yapılarında Kararlılık Gösteren Türküler  (Düzenli Biçimler)

             a. Bentleri dört dizeli türküler

             b. Bentleri üç dizeden oluşan türküler

             c. Bentleri iki dizeli türküler

             d. Mani dörtlüklerinden oluşan türküler

            

             B. Yapılarında Kararlılık Bulunmayan Türküler (Düzensiz Biçimler)

             a. Sayışlı türküler

             b. Söyleşme biçiminde türküler (efsane konulu türküler)

             c. Oyun havaları

             d. Ne ölçüsüyle ne de kafiye düzeniyle hiçbir kararlı, kurallı biçime ve “düzensiz tipler”den hiçbirisine uymayan bazı metinler. (Aktarılış sırasında eksik hatırlamalar sonucunda bu durum söz konusu olmaktadır.)   

 

            TÜRKÜDE ÖLÇÜ ve UYAK

 

Türküler,"bent" denen 2–4 dizelik bölümlerden oluşur. Çoğu zaman bu bentler, ezgisi ve sözleri değişmeden tekrarlanan ve "kavuştak" denen dizelerle birbirlerine bağlanırlar.

Kavuştaklar çoğunlukla 1–4 dizeden oluşurlar.

 

 

Türküler daha çok 7'li, 8'li ve 11'li hece ölçüleriyle söylenir.

 

Kavuştaklar genelde kendi aralarında uyaklı olurken, bent uyaklanışında değişiklik

görülebilir.

 

Örnek:

Başı bölük bölük dumanlı dağlar __ a

Duman eylenir mi kar olmayınca __ b

Bent                Bana derler güzel gönlünü eyle __ c

Gönül eylenir mi yar olmayınca __ b

 

Dağlar yakışığı kar olmayınca __ b

Kavuştak         Eller yakışığı yar olmayınca __ b

 

Çeşmenin başına inmez mi sandın __ d

Beni ağlattın da gülmez mi sandın __ d

Bent                Seni sevdiğime güvenmeyesin __ e

Senden başkasını sevmez mi sandın __ d

 

Dağlar yakışığı kar olmayınca __ b

Kavuştak         Eller yakışığı yar olmayınca __ b

 

Her sabah her sabah esen ruzigar __ f

Kısmetim sıradan kesen ruzigar __ f

Bent                Yarin yanağından bir gül koparıp __ g

Getirip bağrıma basan ruzigar __ f

 

Dağlar yakışığı kar olmayınca __ b

Kavuştak         Eller yakışığı yar olmayınca __ b

 

6+5 duraklı, 11 'li hece ölçüsüyle yazılan bu örnekte de görüldüğü gibi, bent aralarında tekrarlanan bu iki dizeli kavuştaklar, kendi aralarında uyaklıdırlar.

 

          Kişisel Çalışmamdır...       

 

KAYNAKÇA

 

Ø                Elçin, Şükrü. 1981. Halk Edebiyatına Giriş. Ankara. Kültür Bak. Yay.

Ø                Kudret, Cevdet. 1980. Örneklerle Edebiyat Bilgileri, Cilt I. İstanbul. İnkılâp ve Aka Yay.

Ø                Kurnaz, Cemal. 1997. Türküden Gazele: Halk ve Divan Şiirinin Müşterekleri Üzerine Bir Deneme. Ankara. Akçağ Yay.

Ø                Helimoğlu Yavuz, Muhsine. Ortak (Anonim) Halk Edebiyatı - Türk Halk Şiiri. (Kaynak: http://www.aof.edu.tr/kitap/ioltp/2274/unite05.pdf)

Ø                Öztürk, Ali Osman. 1998. Türk Halk Türküleri. Ankara. Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları.

Ø                Türk Halk Edebiyatı Bilgi Şöleni. 26–28 Ekim 1995. Konya. TBMM Kültür, Sanat ve Yayın Kurulu Yay. No: 78.

Yorum Yaz
Arkadaşların Burada !
Arkadaşların Burada !